Dag van de Democratie 2026: Goede dienstverlening versterkt het vertrouwen in de democratie
PERSBERICHT- Brussel, 15 september 2026
Hoe mensen publieke diensten ervaren, bepaalt mee hoe zij naar de overheid en de democratie kijken. Dat is een van de centrale conclusies van het Europese onderzoeksproject INVOLVE, gecoördineerd door beweging.net. Op de Internationale Dag van de Democratie brengt beweging.net onderzoekers, beleidsmakers en middenveldorganisaties samen tijdens het netwerkevenement “Dienstverlening. Dichtbij. Democratie.” in Brussel.
Dit jaar staat de campagne van beweging.net naar aanleiding van de Dag van de Democratie in het teken van de vraag hoe toegankelijke, kwaliteitsvolle en respectvolle dienstverlening kan bijdragen aan meer vertrouwen in de politiek en de democratie.
Publieke diensten geven de democratie een gezicht
Democratie speelt zich niet alleen af in parlementen of tijdens verkiezingen. Burgers ontmoeten de overheid elke dag via scholen, gezondheidszorg, lokale besturen, sociale dienstverlening, huisvesting en activeringsdiensten. Die ervaringen bepalen mee of mensen zich gehoord, geholpen en gerespecteerd voelen.
Met het Europese onderzoeksproject INVOLVE onderzochten partners uit acht Europese landen de relatie tussen publieke dienstverlening, ongelijkheid, vertrouwen en democratische betrokkenheid.
Volgens het onderzoek zijn publieke diensten veel meer dan voorzieningen alleen. Ze vormen het gezicht van de overheid en geven burgers een concrete ervaring van wat de democratie voor hen betekent.
Vlaanderen tevreden over dienstverlening, kritisch voor politiek
Uit een bevraging van 1.512 Vlamingen blijkt dat de meeste Vlamingen relatief tevreden zijn over de publieke dienstverlening in vergelijking met het buitenland. Vooral gezondheidszorg, onderwijs en andere publieke voorzieningen krijgen goede beoordelingen. Ook over de manier waarop zij door diensten worden behandeld, zijn Vlamingen overwegend positief.
Tegelijk blijkt dat het vertrouwen in politieke instellingen onder druk staat. Minder dan de helft van de Vlaamse respondenten geeft aan tevreden te zijn over de werking van de democratie, vertrouwen te hebben in het federale parlement of politieke partijen, of te geloven dat mensen zoals zij politieke invloed kunnen uitoefenen.
Opvallend is dat het vertrouwen in lokale besturen en publieke administraties hoger ligt dan het vertrouwen in politieke instellingen.
Goede dienstverlening loont ook politiek
Het onderzoek toont een duidelijk verband tussen ervaringen met publieke diensten en politiek vertrouwen.
Vlamingen die positiever zijn over de manier waarop zij door publieke diensten worden behandeld, hebben gemiddeld meer vertrouwen in politieke instellingen en zijn meer tevreden over de werking van de democratie.
“Publieke diensten zijn veel meer dan voorzieningen. Het zijn plekken waar mensen ervaren of ze ernstig worden genomen, of ze meetellen en of ze op de samenleving kunnen rekenen.” Zo verwoordde professor Hendrik Vos het in een videoboodschap naar aanleiding van de Dag van de Democratie.
Volgens beweging.net biedt dat een belangrijk maatschappelijk perspectief in tijden van groeiend wantrouwen en toenemende polarisatie.
“De manier waarop mensen de overheid ervaren, beïnvloedt mee hun vertrouwen in onze democratische instellingen. Investeren in sterke, toegankelijke en participatieve dienstverlening is daarom niet alleen een sociale keuze, maar ook een democratische keuze”, zegt Julie Hendrickx Devos, algemeen voorzitter van beweging.net.
Kwetsbare groepen verdienen bijzondere aandacht
Het onderzoek wijst ook op belangrijke verschillen tussen bevolkingsgroepen. Financieel kwetsbare burgers beoordelen de publieke dienstverlening gemiddeld minder positief en ervaren vaker drempels.
Dat sluit aan bij de bredere vaststelling van het INVOLVE-project dat sociale ongelijkheid en gevoelens van uitsluiting kunnen leiden tot sociaal en politiek wantrouwen.
Daarom pleit beweging.net voor een “zorgende democratie”: een samenleving waarin publieke diensten niet alleen ondersteuning bieden, maar ook mensen versterken, betrekken en een stem geven.
Onderzoekers, beleid en praktijk in gesprek
Tijdens het netwerkevenement worden de onderzoeksresultaten toegelicht door Sofie Put (beweging.net) en Silke Goubin (HIVA-KU Leuven). In een aansluitend panelgesprek gaan Hilde Crevits, Vlaams minister van Binnenlands Bestuur, Karin Van Puyenbroeck, Vlaamse Ombudsdienst, en Véronique Janssens, algemeen directeur van de VVSG, in debat over hoe publieke dienstverlening kan bijdragen aan meer vertrouwen en een sterkere democratie.
Karin Van Puyenbroeck, Vlaamse Ombudsdienst: “Democratie wordt niet alleen gevormd aan de stembus. Burgers ervaren haar elke dag in hun contact met de overheid. Heldere, toegankelijke, betrouwbare en respectvolle dienstverlening versterkt het vertrouwen dat mensen zich gehoord en geholpen voelen. Ook het recht om klacht in te dienen draagt bij aan de democratische cultuur van een samenleving. Het geeft burgers immers de mogelijkheid om hun rechten te verdedigen en om actief deel te nemen aan het verbeteren van publieke diensten en beleidsvorming, wat een fundamentele vorm van participatie is in een democratische samenleving.”
Véronique Janssens, algemeen directeur VVSG: “Goede publieke dienstverlening is ook democratisch beleid. Mensen moeten de overheid kunnen bereiken én zich gehoord voelen: digitaal waar het kan, fysiek of telefonisch waar het nodig is. Lokale besturen maken die overheid elke dag concreet en nabij, mensen voelen dat ook. Die nabijheid is een grote troef, maar vraagt ook dat álle overheidsdiensten bereikbaar blijven en hun verantwoordelijkheid opnemen.”
Viceminister-president van de Vlaamse Regering en Vlaams minister Hilde Crevits: “De grote uitdaging voor de komende jaren is om opnieuw vertrouwen te creëren in de overheid en democratie. Dat vraagt meer dan goede dienstverlening alleen. Mensen moeten voelen dat de overheid hen ziet, begrijpt en ernstig neemt. Daarom nemen we verschillende initiatieven om opnieuw meer nabijheid, maatwerk en menselijk contact te creëren : via fysieke dienstverlening, het recht op vergissen en sterke lokale diensten dicht bij de mensen.”
Dienstverlening. Dichtbij. Democratie.
Met de jaarlijkse Dag van de Democratie vraagt beweging.net aandacht voor het belang van een sterke, participatieve democratie. Na eerdere campagnes rond verkiezingsparticipatie en politiek dienstbetoon staat dit jaar de rol van publieke dienstverlening centraal.
De boodschap van het INVOLVE-onderzoek is daarbij helder: goede dienstverlening maakt niet alleen een verschil in het dagelijks leven van mensen, maar draagt ook bij aan een sterker vertrouwen in de democratie.
Contact & meer info:
- Meer info over het onderzoeksproject INVOLVE: https://involve-democracy.eu/ of via Sofie Put (mailto:sofie.put@beweging.net of 0473/531948)
- Meer info over de campagne: www.dagvandedemocratie.be
- Persverantwoordelijke beweging.net: Stephanie Davidts (stephanie.davidts@beweging.net of 0472/220053)